Dünyanın En Etkileyici Çelik Yapıları: Mühendislik Harikası 5 İkonik Proje

1. Eiffel Kulesi

Alexandre Gustave Eiffel, École Centrale des Arts et Manufactures’dan 1855 yılında kimya mühendisliği diplomasıyla mezun olmuştur. Mezuniyet sonrası demiryolu mühendisliğine yönelmiş ve metal yapılar üzerine uzmanlaşmıştır. 1858’de Garonne Nehri üzerindeki demir köprünün yapımında görev almıştır. 1866’da kendi mühendislik şirketini kurmuş ve dünya çapında pek çok demir yapı projesine imza atmıştır.

1887-1889 yılları arasında, Paris’teki 1889 Dünya Fuarı için inşa edilen ve onun adını taşıyan Eiffel Kulesi, dönemin en yüksek yapısı olarak tamamlanmıştır. Yapı 300 metre ana yüksekliğe ve antenle birlikte 330 metreye ulaşmıştır. Yapımında 7.300 ton demir kullanılmış, 2,5 milyon perçin ile birleştirilmiştir. Kule, 4 temel ayak üzerine oturtulmuş olup, her bir ayak beton temellere 7 metre derinliğe kadar ankrajlanmıştır. Statik dengeyi sağlamak için yapının merkezine doğru daralan kafes sistem kullanılmıştır.

Eiffel Kulesi

2. Georgia Dome

Georgia Dome, 1992 yılında Atlanta, Georgia’da tamamlanmış ve 1996 Yaz Olimpiyat Oyunları’na ev sahipliği yapmıştır. TVS (Thompson, Ventulett, Stainback & Associates) tarafından tasarlanmış ve dünyanın en büyük kablo destekli çatı sistemlerinden birine sahipti.

Yaklaşık 37.000 m²’lik bir alanı örten kubbesi, 82.000 kişilik oturma kapasitesine sahipti. Kubbe, merkezden dışa doğru gerilen çelik kabloların taşıdığı tekstil membran ile oluşturulmuştur. Çatı sistemi hiperbolik paraboloid geometriye sahip olup, aerodinamik özellikleri sayesinde 145 km/saat’e kadar çıkan rüzgârlara dayanacak şekilde tasarlanmıştır. Yapının mühendislik danışmanlığını Weidlinger Associates üstlenmiş, kablo bağlantı noktalarında ileri düzey finite element (sonlu elemanlar) analizleri uygulanmıştır.

Georgia Dome Kubbe Görünüşü (Ağaoğlu, 2009)

3. Bilkent Amfi Tiyatrosu

1996 yılında mimar Erkut Şahinbaş tarafından tasarlanan Bilkent Amfi Tiyatrosu, 6.000 kişilik kapasitesiyle Türkiye’nin önde gelen açık hava gösteri merkezlerinden biridir. Amfi tiyatro, 1999 yılında eklenen 17 metre yüksekliğinde yarım kubbe biçimli bir çelik çatı ile tamamlanmıştır.

Çelik çatı sistemi, Alman MERO-TSK tarafından uzay kafes sistem (space frame) olarak tasarlanmıştır. Sistem, küresel düğüm noktaları ve bağlantı çubuklarından oluşur. Her bir düğüm noktasına 8 çubuk bağlanarak yapısal denge sağlanmıştır. 32 metre uzunluğunda ve 30 ton ağırlığındaki çelik kemer, özel hidrolik krikolarla yerleştirilmiştir. Çatı üzerindeki membran kaplama ise UV ışınlarına dayanıklı, hafif ve su geçirmez malzemeden seçilmiştir.

Bilkent Amfi Tiyatrosu (Bilkent Odeon)

4. Sears Tower (Willis Tower)

Chicago’da 1970-1973 yılları arasında inşa edilen ve SOM (Skidmore, Owings & Merrill) tarafından tasarlanan Sears Tower, 442 metre yüksekliği ve antenle birlikte 527 metreye ulaşan yüksekliğiyle uzun yıllar dünyanın en yüksek binası olmuştur.

Yapının taşıyıcı sistemi “bundled tube” (demet tüp) konseptiyle oluşturulmuştur. Toplam 9 tüpün bir araya gelmesiyle oluşturulan sistem, 75 MPa basınç dayanımına sahip beton ve yüksek mukavemetli çelik profillerle güçlendirilmiştir. Her tüp, 75 kat yüksekliğe kadar devam eder ve farklı kat yüksekliklerinde sonlanarak aerodinamik yük dağılımını optimize eder. Rüzgar tüneli testleriyle desteklenen sistem, 200 km/saat hızındaki rüzgarlara karşı direnç gösterecek şekilde tasarlanmıştır.

Sears Tower (Ağaoğlu, 2009)

5. MİLTAŞ Tam Otomatik Çok Katlı Otopark Binası

MİLTAŞ Otomatik Otopark Binası, Türkiye’nin ilk çok katlı çelik taşıyıcılı otopark binasıdır. İstanbul’da yer alan yapı, Milli Reasürans T.A.Ş.’nin düzenlediği proje yarışmasında birinci olan UMO Mimarlık (Yaşar Marulyalı ve Levent Aksüt) tarafından tasarlanmıştır.

Yapı, toplam 19 kattan oluşmakta; 2 giriş, 14 araç ve 3 bodrum katıyla birlikte 612 araç kapasitesine sahiptir. Taşıyıcı sistem, yaklaşık 3.000 ton yapı çeliğinden oluşmakta olup, kolon-kiriş birleşimleri bulonlu ve kaynaklı bağlantılarla sahada birleştirilmiştir. Her kat 2,8 metre yüksekliğindedir. Otomasyon sistemi ile araçlar RFID ve PLC kontrol sistemleriyle yönlendirilerek platformlarla taşınmaktadır. Yapının tasarımı, TS EN 1993 (Eurocode 3) normlarına uygun olarak yapılmış ve deprem etkileri için modal analiz uygulanmıştır.

Bu yapı, çelik yapı teknolojisinin modern otomasyon sistemleri ile entegrasyonuna örnek teşkil etmektedir.

MİLTAŞ Tam Otomatik Çok Katlı Otopark Binası 3D Görünüş

Sonuç

Bu beş ikonik çelik yapı, mühendisliğin ulaştığı ileri seviyeyi ve estetik ile işlevselliği bir arada sunan tasarım kabiliyetini gözler önüne sermektedir. Eiffel Kulesi’nden MİLTAŞ Otopark Binası’na kadar her biri kendi döneminin sınırlarını zorlamış, çağdaş çelik yapı teknolojisinin gelişimine yön vermiştir. Gerek yüksek mukavemet, gerekse esneklik özellikleriyle çelik, mimaride geleceğe dönük çözümler üretmeye devam etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

  1. Çelik yapıların avantajları nelerdir?
    • Çelik yapılar yüksek mukavemet, hafiflik, kısa sürede montaj imkânı, depreme dayanıklılık ve yeniden kullanım gibi avantajlar sunar.
  2. Eiffel Kulesi neden inşa edilmiştir?
    • 1889 Paris Dünya Fuarı için, Fransız mühendisliğini ve endüstriyel gücünü temsil eden bir anıt olarak inşa edilmiştir.
  3. Georgia Dome neden yıkıldı?
    • Yapının kullanım süresi dolduğu ve daha modern, çok amaçlı bir stadyum olan Mercedes-Benz Stadium’un inşası planlandığı için 2017 yılında yıkılmıştır.
  4. Bundled tube sistemi nedir?
    • Sears Tower gibi yapılarda kullanılan bu sistem, birbirine bağlı birden fazla tüpün yük taşıyıcı sistem oluşturduğu, rüzgâr ve deprem gibi yatay kuvvetlere karşı dayanıklı bir çelik yapı sistemidir.
  5. Türkiye’deki en önemli çelik yapılardan biri hangisidir?
    • MİLTAŞ Tam Otomatik Otopark Binası, Türkiye’nin ilk çok katlı çelik taşıyıcılı binası olarak çelik yapılar tarihinde önemli bir yer tutmaktadır.

Bir sonraki bilgi selinde ve yorumlarda görüşmek üzere…😉

Yararlanılan Kaynaklar

  1. Ağaoğlu, M. S. (2009). 2000’li yıllara girerken dünyada ve Türkiye’de gerçekleştirilen bazı önemli çelik yapılar (Yüksek lisans tezi, Haliç Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü).
  2. Günal, E. (2002). MİLTAŞ Otomatik Otopark Binası’nın yapısal tasarımı ve uygulaması. MİLTAŞ Otomatik Otopark Sistemleri A.Ş.
  3. Mungan, İ. (2023). Çelik strüktürler ve Bilkent Amfi Tiyatrosu (Yüksek lisans tezi, Mimar Sinan Üniversitesi). https://eski.imo.org.tr/resimler/ekutuphane/pdf/13071.pdf
  4. Billington, D. P. (1983). The tower and the bridge: The new art of structural engineering. Princeton University Press.
  5. Structurae. (n.d.). Eiffel Tower. Retrieved June 2025, https://structurae.net/en/structures/eiffel-tower
  6. Atlanta Sports Council. (n.d.). Georgia Dome. Retrieved June 2025, https://atlantasportscouncil.com/venues/georgia-dome
  7. Skidmore, Owings & Merrill LLP. (n.d.). Willis Tower. Retrieved June 2025, https://www.som.com/projects/willis_tower
  8. Thornton Tomasetti. (n.d.). Georgia Dome. Retrieved June 2025, https://www.thorntontomasetti.com/project/georgia-dome
  9. Chicago Architecture Center. (n.d.). Willis Tower. Retrieved June 2025, https://www.architecture.org/online-resources/buildings-of-chicago/willis-tower
  • Reaktif Pudra Beton – RPB (Reactive Powder Concrete – RPC)
    Geliştirici: Furkan Bağ
    Günümüz inşaat mühendisliği, yalnızca dayanıklı değil; aynı zamanda esnek, çevresel etkileri azaltılmış ve yüksek performanslı yapı malzemeleri geliştirmeyi hedefliyor. İşte bu noktada Reaktif Pudra Beton (RPB), beton teknolojisinin geldiği en üst seviyeyi temsil ediyor. Lif katkılı betonlarla ultra yüksek dayanımlı betonların sentezinden doğan bu yenilikçi malzeme, hem akademide hem de uygulamada dikkatleri üzerine çekiyor. Bu yazıda, RPB’nin teknik altyapısını, kullanım avantajlarını ve sahadaki başarı öykülerini birlikte keşfedeceğiz. Geleceğin betonunu yakından tanımaya hazır mısınız?
  • Dünyanın En Etkileyici Çelik Yapıları: Mühendislik Harikası 5 İkonik Proje
    Geliştirici: Furkan Bağ
    Eiffel Kulesi, Georgia Dome, Bilkent Amfi Tiyatrosu, Sears (Willis) Tower ve MİLTAŞ Otomatik Otopark Binası gibi dünyanın en etkileyici çelik yapılarının mühendislik sırlarını keşfedin. Her yapının taşıyıcı sistemleri, kullanılan malzemeler, inşa süreçleri ve teknik analizleriyle birlikte detaylı olarak incelendiği bu içerik, mimarlık ve mühendislik profesyonelleri için kapsamlı bir kaynaktır.
  • Çeliğin Yapısal Tarihi: Küresel Gelişimi ve Türkiye’de Çelik Endüstrisinin Evrimi- Bölüm 2
    Geliştirici: Furkan Bağ
    Demir-çeliğin sanayi kullanımından Galata Köprüsü’ne, Karabük Demir Çelik’ten çelik ithalat-ihracat verilerine kadar Türkiye ve dünyada yapısal çeliğin tarihçesini keşfedin.
  • Lif Katkılı Betonlar (Fiber-Reinforced Concrete)
    Geliştirici: Furkan Bağ
    Lif katkılı betonlar, çimento, agrega ve su kullanılarak hazırlanan klasik betonların çeşitli özelliklerini olumlu yönde değiştirmek ve beton kalitesini arttırmak amacıyla taze betona farklı miktarlarda, çeşitli tiplerde ve özelliklerde liflerin eklenmesiyle elde edilen yüksek dayanımlı bir beton çeşididir.
  • Çelik Nedir? Bileşimi ve Temel Özellikleri Nelerdir? – Bölüm 1
    Geliştirici: Furkan Bağ
    Çeliğin temel bileşenleri arasında demir (Fe) ve karbon (C) bulunurken, manganez (Mn), silisyum (Si), nikel (Ni) gibi yardımcı alaşım elementleri de çeliğin özelliklerini iyileştirir. Karbon oranı, çeliğin sertliğini ve dayanımını etkiler. Ancak çelikte zararlı elementler de bulunabilir. Kükürt (S) ve fosfor (P) gibi elementler, çeliğin gevrekliğini artırarak dayanıklılığını azaltır. Yüksek kaliteli çelik üretimi, bu zararlı elementlerin düşük seviyelerde tutulmasıyla sağlanır. Çelik, yapısal uygulamalarda homojen ve güvenilir bir malzeme olarak tercih edilir.